چکیده: یکی از ویژگیهای دنیای جدید کسب و کار افزایش سطوح رقابت است. سازمانهایی که خواهان افزایش سهم بازار خود و یا اصولا بقا در چنین فضایی هستند باید خود را با تغییر شرایط محیط وفق دهند. از این رو تغییرات زیادی در روشهای کسب و کار در حال شکل گیری است . یکی از آنها مهندسی مجدد فرایند های کسب و کار (BPR=Business Process Reengineering) است که مایکل همر آن را طراحی دوباره فرایندهای کسب و کار به گو نه ای انقلابی برای دست‌یابی به بهبود چشمگیر تعریف می کند. از آنجا که نظریه مهندسی مجدد ، نظریه نسبتا جدیدی برای بهبود کسب‌وکار است ، روشها و رویکردهای آن همچنان در حال توسعه‌اند و از آنجا که کاربرد مفاهیم مهندسی مجدد می‌تواند شکل‌های مختلفی به خود بگیرد، روشهای آن نیز از یکدیگر متمایزند ، زیرا تاکید بر روی برخی فاکتورها در یک پروژه مهندسی مجدد تا پروژه دیگر فرق خواهد داشت . در این مقاله سعی می‌شود تا با بررسی انواع روشهای پیاده سازی مهندسی مجدد متناسب با فضای فرهنگی و نگرش موجود در سازمانهای ایرانی و همچنین تجارب پیاده سازی در گروه صنعتی دمنده و شرکت پارس خودرو بهترین روش معرفی شود.

مقدمه

مهندسی مجدد روندی است که در آن وظیفه های فعلی سازمان جای خود را با فرایندهای اصلی کسب و کار عوض کرده و بنابراین سازمان از حالت وظیفه گرایی به سوی فرایند محوری حرکت  می کند . همین امر موجب سرعت بخشیدن به روند کسب و کار و کاهش هزینه ها و در نتیجه رقابتی تر شدن سازمان می شود. رویکردها و روشهای متفاوتی توسط محققان برای مهندسی مجدد ارائه شده است  . امروزه روشهای همر و چمپی  و داونپورت ازبقیه بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند.

 متدولوژی چیست ؟

مجموعه روشها (متدولوژی) خط مشی های گام به گام موسسه ها وشرکتهاست که برای تکمیل یک یا چند مرحله از مراحل یک چرخه تکاملی به کار گرفته می‌شود . هر روش تکنیکها و استانداردهای خاص خود را به چرخه تکاملی تحمیل می‌کند.یک مجموعه روش، مرکب است از مراحلی که هر یک به نوبه خود از مراحل فرعی تشکیل شده اند. با کمک این مراحل ، توسعه دهندگان سیستم می‌توانند در هر مرحله ابزارها و روشهای مناسب آن مرحله را انتخاب و پروژه‌های توسعه سیستم ها ی اطلاعاتی را برنامه ریزی ، مدیریت ، کنترل و ارزیابی کنند.بر اساس مفاهیم و تئوری عمومی سیستم‌ها نگرشی شکل می گیرد که نگرش یا رویکرد سیستمی نـامیده می شود. از طرفی این نگرش یک طــرز تفکر است و از طرف دیگر روشی بـرای برخورد با مسئله است که قابلیت استفــاده در حل مسائل سازمانی را بخوبی داراست. هر گاه این رویکرد در حل مسائل ســـازمانی به کار گرفته شود به عنوان روش کلی حل مسئله نامیده می‌شود.و هر گاه که برای تحلیل ، طراحی ، بهبود سیستم‌های اطلاعاتی مورد استفاده قرار گیرد، به عنوان متدولوژی یا روش تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم نامیده می‌شود.

دلایل نیاز به متدولوژی

-افزایش هزینه های پروژه نسبت به سقف پیش بینی شده.

- افزایش مدت انجام پروژه نسبت به زمان برنامه ریزی شده.

- تولید سیستم‌هایی که نیاز واقعی کاربران را برآورده نمی کنند.

- ناتوانی در توسعه آتی و یا پشتیبانی مناسب سیستم.

- حجم زیاد دوباره کاریها وفعالیتهای موازی و ناهماهنگ.

- وجود نداشتن ساختاری مناسب برای سازماندهی اطلاعات جمع آوری شده. 

انواع متدولوژی‌های مهندسی مجدد

رویکردها و متدولوژی‌های متفاوتی توسط محققان برای مهندسی مجدد ارائه شده است که می‌توان دسته‌بندیهای مختلفی برای آنها در نظر گرفت . یک روش برای دسته‌بندی پروژه‌های مهندسی مجدد ، چگونگی تاکید و تمرکز آنها بر روی فاکتورهایی از قبیل فناوری اطلاعات‌، استراتژی ، مدیریت کیفیت ، عملیات و منابع انسانی است . یک روش دیگر ، چگونگی نگرش متدولوژی‌ها به ماهیت ابداعی مهندسی مجدد و ذاتی‌بودن آن است؛ به عنوان مثال هامر و چمپی درجه وابستگی مهندسی مجدد به خلاقیت ، ابداع و تفکر نو را بسیار بیشتر از وابستگی به تجربیات جاری و گذشته می‌دانند، چنانکه معتقدند برای مهندسی مجدد ، سازمان می‌بایست با یک صفحه سفید آغازی دوباره داشته باشد . با چنین نگاهی تعریف یک رویکرد ساخت‌یافته برای مهندسی مجدد غیرممکن است . از طرف دیگر افرادی چون داونپورت ، شورت ، هاریسون و فیوری معتقد به تعریف چارچوبی مشخص برای مهندسی مجدد هستند و استفـاده از تجربیات در مهندسی مجدد را لازم می‌دانند و معتقدند برای انجام پروژه مهندسی مجدد‌، ارائه طرحها و برنامه‌های کاری به همراه آموزش و انگیزش افراد الزامی ‌است. در این گام تلاش می‌شود تا بعضی متدولوژی‌های ساخت‌یافته به طور خلاصه شرح داده شود.

متدولوژی‌های معروف مهندسی مجدد عبارتند از :

1- روش مهندسی مجدد کلین (Kelien,1994)‌:

گامهای آن عبارتند از :

-1 -1 آماده‌سازی : در این گام اعضای پروژه مهندسی مجدد سازماندهی و فعال می‌شوند .

-1 -2 تشخیص: توسعه الگوهای مشتری‌مدار برای فرایندهای کسب‌وکار .

-1 -3 انتخاب : انتخاب فرایندها برای مهندسی مجدد و تنظیمات لازم جهت طراحی مجدد .

-1 -4 راه حل : تعریف نیازهای فنی برای فرایندهای جدید و توسعه جزئیات برنامه اجرایی .

-1 -5 انتقال : اجرای مهندسی مجدد .  

2- روش مهندسی مجدد فیوری (Furey,1993) :

-2 -1 تشخیص نیازهای مشتری و تنظیم اهداف .

2-2  - اندازه‌گیری و نقشه‌کردن فرایندهای موجود .

2-3 - تجزیه‌و‌تحلیل فرایندهای موجود .

2-4  - الگوبرداری از بهترین عملکرد .

2-5 - طراحی فرایندهای جدید .

-2-6 اجرای فرایندهای باز مهندسی شده. 

3 -روش مهندسی مجدد گاها (Guha,1993)‍:

-3-1  چشم‌انداز : به تصویر کشیدن پروژه مهندسی مجدد توسط تعهد مدیریت‌، تشخیص فرصتهای

مهندسی مجدد ، همراستایی با استراتژیهای کسب‌وکار و تعریفهای لازم جهت استفاده از فناوری

اطلاعات .

3-2 - اقدامات اولیه : سازماندهی تیم مهندسی مجدد و تنظیم اهداف عملکرد .

3-3  - تشخیص : مستند کردن فرایندهای موجود و تشخیص شکافها در عملکرد .

3-4  - جایگزینی : تعریف جایگزینها ، نمونه‌های اولیه و انتخاب زیر ساختهای فناوری اطلاعات .

-3-5  احیا و نوسازی : اجرای مهندسی مجدد و نصب مولفه‌های فناوری اطلاعات و تشخیص دیگر

مولفه‌های کسب‌وکار .

3-6  - مشاهده‌گری : تشخیص اندازه‌گیریهای عملکرد و بهبودهای مستمر .

4- روش مهندسی مجدد داونپورت و شـــورت (Davenport & Short,1990) :

1-4- چشم‌انداز: توسعه چشم‌انداز کسب‌وکار و اهداف فرایند .

2-4- تشخیص: تشخیص فرایندهایی که نیاز به طراحی مجدد دارند .

3-4- درک: درک فرایندهای موجـود و اندازه‌گیری آنها .

4-4-تشخیـص: تشخیص قابلیتـها و نیازسنجــیهای IT .

5-4- طراحی نمونه اولیه : طراحی نمونه اولیه فرایندهای جدید .

5- روش مهندسی مجدد هاریسون و پرات (Harrison & Pratt,1993) :

1-5- انتخاب مسیر : انتخاب مسیر و تنظیم جهت برای تلاشهای مهندسی مجدد .

2-5-  الگوبرداری : تجزیه‌وتحلیل فرایندهای موجود و ارزیابی فرایندها در برابر مشتریان والگوبرداری .

3-5-  چشم‌انداز فرایندها : خلق چشم‌انداز برای فرایندهای آینده .

4-5-  حل مسئله : تشخیص بهبودهای انفجاری و شناخت راه‌حل برای حالات مختلف تغییر .

5-5-  برنامه‌ریزی : برنامه‌ریزی جامع برای بهبود فرایندها .

6-5-  اجرا : اجرای برنامه‌ریزی مهندسی مجدد .

7-5-  بهبود مستمر : بهبود مستمر فرایندها و انعکاس اندازه‌گیری عملکرد .

6-متـدولـوژی مهندسـی مجـدد کنــدور (CONDORE) :

1-6- توسعه چشم انداز کسب و کار و اهداف فرایند؛

2-6- درک فرایندهای موجود؛

3-6- تشخیص فرایندها برای طراحی مجدد؛

1-6- تشخیص اهرمهای تغییر (فناوری اطلاعات)؛

7-6- به کارگیری فرایندهای جدید؛

5-6- عملیاتی کردن فرایندهای جدید؛

6-6- ارزشیابی فرایندهای جدید؛

7-6- بهبود مستمر.